|
• Nhiễm trùng đường tiểu nơi phái nữ có tần suất phát hiện nhiều gấp 10 lần hơn nơi phái
nam.
• Đàn bà trong thai kỳ và đàn bà lớn tuổi sau thời kỳ mãn kinh cần thận trọng.
• Những lời khuyên thực tiễn cho phái nữ ở mọi lứa tuổi.Nhiễm trùng đường tiểu là một tình
trạng bệnh lý rất thường gặp nơi phái nữ. Kinh nghiệm hành nghề trong việc tiếp xúc với bệnh
nhân cho thấy một số không nhỏ phụ nữ Việt Nam ta thường hay đồng hóa nhiễm trùng đường tiểu
với những bệnh về đường sinh dục, nên rất nhiều phụ nữ đã e ngại, cảm thấy ngượng ngùng khi
phải khai ra những triệu chứng của đường tiểu. Chỉ khi nào thấy đau đớn quá mới đi khám thầy
thuốc, thường là ở tình trạng đã quá nặng với nhiều biến chứng.
Nếu kể về tần suất phát hiện: nhiễm trùng đường tiểu ở
phái nữ xẩy ra gấp 10 lần nhiều hơn ở phái nam (theo một tài liệu nghiên cứu của giáo sư Ralph
E. Cutler thuộc Đại Học Y Khoa Loma Linda ở Hoa Kỳ) và trong một bài tường trình ở một Hội
Nghị Quốc Tế về Niệu Khoa năm 2000 thì gần 25% phái nữ bị ít nhất một lần nhiễm trùng đường
tiểu trong đời, khoảng 3% phụ nữ cứ mỗi năm bị ít nhất một lần nhiễm trùng đường tiểu, tần
suất này cứ tăng 1% theo mỗi 10 tuổi lớn hơn.
Chúng ta biết rằng: bộ phận niệu ở phái nữ cũng như ở phái nam được cấu tạo bởi hai quả thận
(nằm ở sống lưng, ngang với đốt xương sống lưng số 1 và số 2, ngay góc hợp bởi cột sống và
xương sườn cuối cùng). Hai quả thận lọc máu thành nước tiểu. Nước tiểu chảy theo chiều từ hai
quả thận xuống bọng đái qua hai ống dài gọi là niệu quản (uterère). Bọng đái nằm trong hốc
xương chậu. Từ bọng đái nước tiểu thoát ra ngoài bằng ống thoát tiểu hay còn gọi là niệu đạo
(urèthre). Niệu đạo của phụ nữ ngắn, chỉ dài khoảng 4 cm, ngắn hơn niệu đạo ở phái nam khoảng
4, 5 lần. Lỗ thoát tiểu ở phái nữ nằm ngay ở trên và sát âm đạo (vagin). Âm đạo lại rất gần
với hậu môn (cách nhau bằng một vùng gọi là hội âm (périnée) dài khoảng 2-3 cm).
Vị trí có thể tương quan giữa lỗ thoát tiểu của một niệu đạo đối với hậu môn và âm đạo rất là
gần kề như vậy giải thích được tình trạng nhiễm trùng rất thường xẩy ra do sự lậy lan từ hậu
môn, bộ phận sinh dục (âm đạo, tử cung) qua hệ thống đường tiểu.
Ở phái nam, niệu đạo dài và khúc khuỷu quanh co hơn nhiều, phải đi qua hai lần cơ vòng trước
khi gặp bọng đái và lỗ thoát tiểu ở đầu dương vật, tương đối xa với hậu môn và đặc biệt không
có âm đạo (!), điều đó giải thích tại sao phái nam lại ít bị nhiễm trùng đường tiểu hơn phái
nữ (tuy nhiên đàn ông về già lại bất lợi hơn ở chỗ có nhiếp hộ tuyến hay gây rắc rối!)
Nhiễm trùng đường tiểu do đâu mà có?
Nguyên nhân của 80% nhiễm trùng niệu là do cơ chế nhiễm
trùng ngược chiều (infection ascendante), có nghĩa là ngược lại chiều của luồng nước tiểu. Nói
một cách dễ hiểu hơn: Vi trùng như một đoàn quân từ ngoài (vùng hậu môn, âm đạo...) tiến vào
lỗ tiểu, rồi kết tụ dọc theo niệu đạo (mécanisme de colonisation bactérienne) rồi tấn công vào
bọng đái và từ đó bọng đái nhiễm trùng ngược lên thận (khi hệ thống chống ngược chiều
(anti-reflux) bình thường ở chỗgần niệu quản và bọng đái bị bệnh hay bị hủy hoại).
- Tội phạm nào là nguyên nhân chính của nhiễm trùng?
- 75%-80% là vi trùng E. Coli.
- Những cuộc nghiên cứu gần đây nhất cho thấy ngoài yếu tố vi trùng gây bệnh, còn có các yếu
tố khác như: kháng thể tại chỗ nơi đường tiểu bị giảm, hoặc sự gia tăng của những trung tâm
tiếp nhận E. Coli trên niêm mạc (récepteurs épitheliaux pour E. Coli), hoặc các kháng sinh mới
được phát hiện gần đây như HLA-A3...mà chúng tôi xin miễn bàn trong phạm vi hạn hẹp của bài
này.
Những triệu chứng nào báo hiệu bị nhiễm trùng đường tiểu?
- Ngoài một số trường hợp nước tiểu có vi trùng nhưng bệnh nhân hoàn toàn không một triệu
chứng gì cả gọi là tình trạng nhiễm niệu vô chứng (bactériurie asymptomatique).
- Phần lớn là có triệu chứng:
• Hoặc của viêm bọng đái cấp tính (cystiteaigue) hay viêm niệu đạo cấp tính (uréthrite aigue)
thuộc hệ thống bộ niệu dưới:
- Tiểu khó, tiểu cảm thấy buốt nhiều khi rất đau.
- Bệnh nhân đi tiểu vặt luôn, khi mắc đi tiểu phải đi ngay lập tức, không thể cầm được.
- Nhiều khi thấy nước tiểu không còn trong nữa mà trở nên đục hoặc có máu.
- Bệnh nhân cảm thấy đau ở phần dưới rốn hay hai bên hốc chậu của bụng.
• Hoặc:
- Đau lưng dữ dội, ở hốc lưng.
- Sốt cao, nhiều khi thấy ớn lạnh đi kèm theo hoặc không các triệu chứng của viêm bọng đái vừa
kể trên thì phải thận trọng là có thể đã bị nhiễm trùng ở bồn thận và thận cấp tính
(pyélonéphrite aigue) thuộc hệ thống bộ niệu trên.
Khi có những triệu chứng nhiễm trùng đường tiểu phải
làm gì?
- Uống nước nhiều, nếu có thể dùng nước cốt canneberges
(jus de canneberges) là tốt nhất vì gần đây một số nghiên cứu cho thấy jus de canneberges vừa
có tác dụng diệt trùng (anti-bactérienne) vừa làm lợi niệu.
- Đi thăm khám ngay thầy thuốc.
Đối với những triệu chứng hiển hiện vừa kể trên, thầy thuốc đã có một định bệnh tương đối rõ
ràng là bệnh nhân bị nhiễm trùng đường tiểu dưới hoặc trên, tùy thuộc các dấu hiệu thăm khám
lâm sàng.
- Thầy thuốc gia đình có thể cho làm thử nghiệm tại chỗ nước tiểu của bệnh nhân với một que
thử (batonnets) để phát hiện các phản ứng nhiễm trùng lương tính và cho trị liệu tạm thời
ngay.
Tuy nhiên nếu nhiễm trùng tái đi tái lại, thầy thuốc phải tiến xa hơn trong các thử nghiệm:
- Cho cấy vi trùng nước tiểu và khảo sát độ đề kháng của vi trùng với các thuốc kháng sinh.
- Cho chụp hình quang tuyến không sửa soạn bụng (plaque simple de l’abdomen) để khám sát xem
có sỏi đường tiểu không?
- Và tùy trường hợp, các bác sĩ chuyên khoa niệu khoa có thể làm.
• Soi bọng đái (cystoscopie) thám sát tình trạng viêm bọng đái, sỏi bọng đái...
• Chụp siêu âm (échographie).
• Hay cho chụp X-quang bồn thận bằng phương pháp truyền chất cản quang qua tĩnh mạch
(pyélographie intraveineuse) nhất là trong các trường hợp nhiễm trùng ở bồn thận - thận và để
phát hiện các bệnh phối hợp chính như sỏi, bướu, các dị tật bẩm sinh...làm tắc nghẽn đường
tiểu.
|
